Przejdź do treści
Lektum
♡ Moja biblioteczka

Bohater książki „O psie, który jeździł koleją”

Zawiadowca stacji – przyjaciel Lampo

Zawiadowca opiekował się stacją kolejową, a potem także niezwykłym psem. Był dobrym człowiekiem, ale pewnego dnia musiał podjąć bardzo trudną decyzję. Poznaj jego historię, cechy i zachowanie w prostych słowach.

Bohater
zawiadowca stacji
Praca
stacja w Marittimie
Rodzina
żona i troje dzieci
Przyjaciel
pies Lampo

Kim był zawiadowca?

Zawiadowca to jeden z ważnych bohaterów książki „O psie, który jeździł koleją” Romana Pisarskiego. Poznajemy go jako pracownika kolei we Włoszech. Kieruje pracą stacji o nazwie Marittima. Każdego dnia dba o to, aby pociągi mogły bezpiecznie przyjeżdżać i odjeżdżać.

W książce najczęściej nazywa się go po prostu zawiadowcą. To nazwa jego pracy, a nie imię. Nie dopisuj mu wymyślonego imienia, kiedy piszesz odpowiedź na lekcji. Wystarczy powiedzieć „zawiadowca stacji w Marittimie”. Każdy czytelnik będzie wiedział, o kogo chodzi.

Początkowo zawiadowca prowadzi zwyczajne życie: pracuje na stacji i wraca do swojej rodziny. Wszystko zmienia spotkanie z psem, który potrafi sam podróżować pociągami. Mężczyzna nie wie jeszcze, ile radości i trosk przyniesie mu ta znajomość.

Zawiadowca nie jest głównym bohaterem książki. Najważniejszą postacią pozostaje Lampo. Jednak bez życzliwości i decyzji zawiadowcy historia psa wyglądałaby zupełnie inaczej. To właśnie dlatego warto dobrze poznać także człowieka, który stał się jego opiekunem.

Co robił zawiadowca na stacji?

Stacja kolejowa to miejsce, w którym zatrzymują się pociągi i wsiadają podróżni. Zawiadowca pilnował, aby praca na stacji przebiegała sprawnie. Współpracował z innymi kolejarzami i miał wiele obowiązków. Nie mógł po prostu zamknąć stacji, kiedy chciał odpocząć albo pobawić się z psem.

Wyobraź sobie poranek. Na peron przychodzą podróżni, a pracownicy przygotowują się na przyjazd kolejnego pociągu. Zawiadowca musi uważać na to, co dzieje się wokół niego. Taki obraz pomaga zrozumieć jego pracę, choć nie jest opisem jednego konkretnego poranka z książki.

Właśnie w tym miejscu pojawia się Lampo. Zwierzę obserwuje kolejarzy i przyzwyczaja się do życia na stacji. Zawiadowca zaczyna traktować psa jak towarzysza. Równocześnie pamięta, że na kolei są zasady, których pracownicy muszą przestrzegać.

Warto zapamiętać: zawiadowca odpowiadał za pracę stacji, a nie za prowadzenie lokomotywy. Maszynista prowadzi pociąg. Zawiadowca ma inne zadania. Dzięki temu nie pomylisz zawodów, kiedy nauczyciel zapyta o bohaterów.

Gdzie mieszkał i kto należał do jego rodziny?

Zawiadowca pracował w Marittimie, a mieszkał w Piombino. Oba miejsca znajdują się we Włoszech. W domu czekali na niego żona i troje dzieci: Gina, Roberto i Adele. Najmłodszą dziewczynką była Adele.

Rodzina szybko polubiła Lampo. Dzieci cieszyły się ze spotkań z niezwykłym psem i chciały spędzać z nim czas. Zawiadowca próbował zabierać go do domu, ale Lampo lubił wracać na stację. To nie znaczy, że nie lubił dzieci. Pies miał po prostu własne przyzwyczajenia i wyjątkową potrzebę wędrowania.

Warto zauważyć, że zawiadowca martwił się nie tylko o psa. Myślał także o tym, jak jego decyzje wpłyną na rodzinę. Gdy Lampo znikał na długo, dzieci również za nim tęskniły. Dzięki temu widzimy, że dla domowników był on kimś więcej niż ciekawostką, o której piszą gazety.

Jeśli masz zapamiętać dwa miejsca, pomyśl tak: Marittima — stacja i praca; Piombino — dom i rodzina. To proste porównanie pomoże ci opowiadać o zawiadowcy bez mieszania miejsc.

Jak zawiadowca poznał Lampo?

Pewnego dnia na stacji pojawia się samotny pies. Nikt nie potrafi powiedzieć, skąd dokładnie przybył i do kogo wcześniej należał. Zawiadowca zwraca na niego uwagę. Nie przegania go tylko dlatego, że nie jest zwykłym pasażerem. Daje mu szansę, żeby został blisko ludzi.

Pies ma na grzbiecie znak podobny do błyskawicy. Z tego bierze się imię Lampo, które po włosku znaczy „błyskawica”. Tak zaczyna się znajomość psa z pracownikami stacji. Z czasem niezwykły przybysz staje się ich ulubieńcem.

Co pierwsze spotkanie mówi o zawiadowcy? Pokazuje, że potrafił zainteresować się zwierzęciem i okazać mu życzliwość. Nie wiedział, czy pies jeszcze kiedyś wróci na stację. Mimo to poświęcił mu uwagę. Wielka przyjaźń zaczęła się więc od małego, dobrego gestu.

Nie trzeba dopowiadać, że Lampo od razu należał do rodziny albo że zawiadowca znał jego przeszłość. Książka pokazuje, jak znajomość rozwijała się stopniowo. Najpierw pies był obcym gościem, potem stał się ważną częścią życia stacji.

Dlaczego zawiadowca i Lampo byli przyjaciółmi?

Przyjaciel nie musi być zawsze obok nas, żebyśmy o nim pamiętali. Lampo często wyjeżdżał pociągami, lecz wracał do Marittimy. Zawiadowca cieszył się z jego powrotów. Z czasem obaj przyzwyczaili się do wspólnego spędzania dni na stacji.

W ich przyjaźni ważne były czyny. Mężczyzna interesował się psem, troszczył się o jego bezpieczeństwo i szukał go, kiedy znikał. Lampo natomiast wracał do znajomego miejsca, chociaż tak bardzo lubił podróżować. Nie mógł powiedzieć „jesteś moim przyjacielem”, ale pokazywał przywiązanie zachowaniem.

Zawiadowca nie próbował zrobić z Lampo przedmiotu, który można komuś oddać za pieniądze. Gdy pojawiła się propozycja kupienia sławnego psa, nie zgodził się. Wiedział, że żywe zwierzę to nie zabawka i że przyjaźni nie mierzy się pieniędzmi.

To ważna różnica: podziwiać niezwykłe zdolności psa można z daleka, ale przyjaźń wymaga troski. Zawiadowca poznawał Lampo nie tylko wtedy, gdy wszyscy się nim zachwycali. Był związany z nim także w smutnych i trudnych chwilach.

Jak zawiadowca pokazywał troskę o psa?

Troska to nie samo mówienie miłych słów. To również działanie, kiedy ktoś potrzebuje pomocy. Zawiadowca karmił Lampo i pozwalał mu przebywać blisko siebie. Martwił się, gdy pies nie wracał na stację przez dłuższy czas.

Po jednym z niebezpiecznych wypadków Lampo zniknął. Mężczyzna nie wiedział, gdzie pies przebywa i czy jest zdrowy. Nie zignorował jego nieobecności. Szukał wiadomości o przyjacielu i umieścił ogłoszenie w gazecie. Chciał dowiedzieć się, co się z nim stało.

To właśnie taki przykład warto podać, gdy ktoś pyta: „Skąd wiemy, że zawiadowca był troskliwy?”. Odpowiedź może być krótka: „Martwił się o Lampo i próbował go odnaleźć, kiedy pies długo nie wracał”. Jedno wydarzenie mówi o jego charakterze więcej niż kilka ogólnych określeń.

W książce pomoc zwierzęciu niosą też inni ludzie. Po wypadku obcy opiekunowie zajmują się rannym psem. Dzięki nim Lampo powoli odzyskuje siły. Ta część opowieści pokazuje, że życzliwość może pochodzić od wielu osób, nie tylko od najbliższego przyjaciela.

Czy zawiadowca chciał, żeby Lampo był sławny?

Podróże Lampo były tak niezwykłe, że ludzie zaczęli o nim opowiadać. O psie pisano w gazecie, a wielu podróżnych chciało go zobaczyć. Dla kolejarzy zrobiło się gwarno. Zawiadowca był dumny z przyjaciela, ale rozgłos nie zawsze mu się podobał.

Wyobraź sobie, że w twojej klasie wszyscy chcą oglądać jednego kolegę, bo świetnie coś potrafi. Może być z tego dużo radości, ale również hałas i zamieszanie. Na stacji było podobnie: zainteresowanie psem nie mogło przesłonić normalnej pracy kolejarzy.

Zawiadowca cenił Lampo nie za sławę, lecz za to, jaki był. Gdy ktoś chciał kupić psa, odmówił. Dla niego Lampo nie był nagrodą ani atrakcją, którą można sprzedać. Był przyjacielem, o którego dobro trzeba dbać.

Gdy odpowiadasz na pytanie, czy zawiadowca kochał Lampo dla pieniędzy, powiedz wyraźnie: nie. Najlepszym przykładem jest odmowa sprzedania psa. Tę sytuację łatwo połączyć z cechami bohatera: życzliwością i wiernością przyjaźni.

Dlaczego zawiadowca wysłał Lampo na Sycylię?

Przychodzi chwila, w której przełożony zawiadowcy nakazuje usunąć psa ze stacji. Przełożony to osoba, która kieruje pracą innych i może wydawać im polecenia. Zawiadowca jest tym bardzo zasmucony. Nie chce tracić przyjaciela, ale wie też, że w pracy musi liczyć się z decyzją przełożonego.

Mężczyzna zastanawia się, co zrobić. Nie chce krzywdzić Lampo ani trzymać go na łańcuchu. W końcu postanawia powierzyć psa opiece swojego wuja mieszkającego na Sycylii. Jest to wyspa oddalona od stacji. Zawiadowca sądzi, że Lampo będzie miał tam dobrą opiekę i nie będzie już wracał pociągami do Marittimy.

To nie jest łatwa decyzja. Zawiadowca kocha psa, a jednak uczestniczy w jego rozłące z przyjaciółmi. Możemy rozumieć jego smutek, a równocześnie zastanawiać się, czy udało się znaleźć najlepsze rozwiązanie. W rozmowie o książce wolno mieć własne zdanie, jeśli potrafimy je spokojnie wyjaśnić.

Nie pomyl przyczyny ze skutkiem. Przyczyną wysłania Lampo na Sycylię był nakaz przełożonego. Skutkiem była rozłąka psa z bliskimi. Potem wydarzyło się coś niezwykłego: Lampo próbował wrócić i ostatecznie dotarł znów do Marittimy.

Nie pisz, że zawiadowca oddał psa, bo przestał go lubić. Książka pokazuje coś przeciwnego: rozstanie sprawiło mu ból. Najważniejsze jest więc zrozumienie, jak trudny był dla niego wybór pomiędzy obowiązkiem w pracy a przyjaźnią.

Co zawiadowca poczuł, gdy Lampo wrócił?

Lampo nie zapomniał o stacji ani o swoich przyjaciołach. Po pobycie na Sycylii pokonał długą i męczącą drogę. Gdy wrócił, był wyczerpany i potrzebował pomocy. Dla zawiadowcy jego pojawienie się było wielkim zaskoczeniem i ogromną radością.

Nie chodziło tylko o to, że pies dokonał czegoś niezwykłego. Ważniejsze było, że znów mogli być razem. Zawiadowca wiedział już, jak mocno Lampo przywiązał się do Marittimy. Jego powrót pokazał, że tej więzi nie dało się łatwo przerwać.

Wyobraź sobie, że długo czekasz na wiadomość od kogoś bliskiego i nie wiesz, czy wszystko jest w porządku. Kiedy wreszcie widzisz tę osobę, pojawia się ulga. Podobnie można zrozumieć uczucia zawiadowcy. Nie musimy znać każdego słowa, które wypowiedział, żeby pojąć jego radość.

Po powrocie psa ważne staje się także leczenie i odpoczynek. Zawiadowca nie mógł udawać, że tak trudna podróż niczego zwierzęcia nie kosztowała. Przyjacielowi potrzebna była opieka, a nie kolejne popisy dla ciekawych widzów.

Co wydarzyło się na końcu historii?

Najmłodsza córka zawiadowcy, Adele, znalazła się na torach, kiedy zbliżał się pociąg. Było to bardzo niebezpieczne. Lampo pospieszył dziewczynce na pomoc i ocalił jej życie. Sam jednak zginął. To najsmutniejsza część książki.

Zawiadowca stracił wtedy przyjaciela, który tak wiele razy wracał do niego z dalekich podróży. Uratowana została jego mała córka. Dlatego zakończenie może wywoływać jednocześnie wdzięczność wobec psa i smutek z powodu jego śmierci.

Nie musisz udawać, że taka historia cię nie porusza. Możesz powiedzieć: „Jest mi smutno, ponieważ Lampo zginął”, albo „Podziwiam go, bo uratował Adele”. Obie odpowiedzi są zrozumiałe. Ważne jest, by wiedzieć, co stało się naprawdę.

Podczas rozmowy o zakończeniu warto też pamiętać o bezpieczeństwie. Tory kolejowe nie są miejscem zabawy. Nigdy nie wchodzimy na nie poza wyznaczonymi przejściami i zawsze przestrzegamy wskazówek dorosłych oraz znaków.

Jakie cechy miał zawiadowca? Przykłady z książki

Gdy opisujesz człowieka, spróbuj połączyć każdą cechę z jego czynem. Dzięki temu nie tylko wymienisz słowa, ale pokażesz, dlaczego pasują do bohatera. Oto cechy zawiadowcy, które łatwo wytłumaczyć na podstawie historii Lampo.

  • Życzliwy — zainteresował się samotnym psem, zamiast go przegonić.
  • Opiekuńczy — karmił Lampo i martwił się o niego podczas nieobecności.
  • Troskliwy — próbował dowiedzieć się, gdzie jest pies po długim zaginięciu.
  • Przywiązany do przyjaciela — bardzo przeżywał rozłąkę z Lampo.
  • Odpowiedzialny w pracy — rozumiał, że musi liczyć się z obowiązkami i poleceniami przełożonego.
  • Wrażliwy — nie traktował psa jak rzeczy, którą można łatwo wymienić na pieniądze.

Zawiadowca nie jest bohaterem, który zawsze ma łatwe odpowiedzi. Czasem się martwi i waha. To nie znaczy, że jest zły. Człowiek może bardzo kochać zwierzę, a jednocześnie nie wiedzieć, jak rozwiązać trudny problem.

Uważaj na zbyt mocne słowa. Nie pisz, że zawiadowca „nigdy się nie bał”, bo podczas zaginięć Lampo odczuwał niepokój. Nie pisz też, że „zawsze robił to, co chciał”, ponieważ musiał przestrzegać zasad w pracy. Lepsza charakterystyka pokazuje różne strony człowieka.

Jak napisać charakterystykę zawiadowcy?

Charakterystyka to opis osoby: kim jest, jak się zachowuje i co o niej myślimy. Nie potrzebujesz trudnych słów. Najlepiej przygotuj kilka krótkich zdań, w których każde dotyczy jednej ważnej sprawy.

  1. Przedstaw bohatera: „Zawiadowca jest jedną z postaci książki Romana Pisarskiego”.
  2. Napisz o jego pracy: „Kierował stacją kolejową w Marittimie”.
  3. Wspomnij o rodzinie: „Miał żonę oraz dzieci: Ginę, Roberta i Adele”.
  4. Wybierz dwie lub trzy cechy: „Był troskliwy i życzliwy”.
  5. Dodaj wydarzenia: „Szukał zaginionego psa i odmówił jego sprzedaży”.
  6. Na koniec powiedz, co o nim myślisz: „Uważam go za dobrego przyjaciela Lampo”.

Nie musisz przepisywać wszystkich sześciu punktów dokładnie tak samo. Możesz ułożyć własne zdania. Ważne, żeby nie mylić miejsca pracy z domem oraz nie nazywać zawiadowcy maszynistą.

Jeśli nauczyciel poprosi o krótką odpowiedź, wystarczą cztery lub pięć zdań. Jeśli masz napisać więcej, dodaj trudną decyzję o wysłaniu Lampo na Sycylię i wyjaśnij, dlaczego mężczyzna cierpiał z powodu rozłąki.

Przykładowy opis zawiadowcy

Zawiadowca jest ważnym bohaterem książki „O psie, który jeździł koleją” Romana Pisarskiego. Pracował na stacji kolejowej w Marittimie we Włoszech. Mieszkał w Piombino z żoną i trójką dzieci: Giną, Robertem i Adele. Poznał psa Lampo i bardzo się do niego przywiązał.

Zawiadowca był życzliwy i opiekuńczy. Dbał o psa i martwił się, gdy Lampo długo nie wracał ze swoich podróży. Nie zgodził się sprzedać przyjaciela, mimo że ktoś chciał za niego zapłacić. Gdy przełożony kazał usunąć psa ze stacji, zawiadowca przeżywał smutek. Powierzył go opiece wuja na Sycylii, ale Lampo w końcu wrócił.

Moim zdaniem zawiadowca był dobrym człowiekiem, ponieważ nie zapominał o potrzebach zwierzęcia. Najbardziej zapamiętałem jego troskę i radość z powrotu psa. Jego historia pokazuje, że przyjaźń to nie tylko wspólna zabawa, ale także opieka w trudnych chwilach.

To jest przykład, a nie jedyna poprawna odpowiedź. Możesz skrócić opis, zmienić kolejność zdań albo dodać własną opinię. Pamiętaj jednak, żeby opisywane wydarzenia pochodziły z książki, a nie z wyobraźni.

Dwa wybory zawiadowcy — czego nas uczą?

W historii występują dwie ważne sytuacje. W pierwszej ktoś chce kupić Lampo, a zawiadowca odmawia. W drugiej przełożony każe mu usunąć psa ze stacji, więc mężczyzna wysyła go na Sycylię. Dlaczego w jednej sytuacji mówi „nie”, a w drugiej nie zatrzymuje przyjaciela?

Odpowiedź tkwi w przyczynie. Sprzedaż psa była propozycją, którą zawiadowca mógł odrzucić. Nie chciał oddawać przyjaciela za pieniądze. Natomiast nakaz przełożonego dotyczył zasad obowiązujących na stacji. Zawiadowca uważał, że musi go wykonać, choć było mu bardzo trudno.

To porównanie pomaga zrozumieć, że ludzie czasem wybierają między dwiema niełatwymi drogami. Nie musisz używać trudnych pojęć. Wystarczy napisać: „Nie sprzedał Lampo, bo go kochał. Wysłał go na Sycylię, bo tak nakazał mu przełożony, choć rozłąka sprawiła mu smutek”.

Można też zadać sobie pytanie: „Co ja zrobiłbym na jego miejscu?”. Odpowiedź będzie twoją opinią. Nie myl jej jednak z wydarzeniami książki. Kiedy mówimy, co się wydarzyło, opieramy się na lekturze. Kiedy mówimy, co zrobilibyśmy, przedstawiamy własny pomysł.

Sprawdź, ile już wiesz

1. Połącz miejsce z odpowiednią wiadomością

Zapisz na kartce A–1 albo A–2. A. Marittima, B. Piombino, C. Sycylia.

  1. Tu mieszkała rodzina zawiadowcy.
  2. Na tej wyspie miał zamieszkać Lampo u wuja zawiadowcy.
  3. Tu znajdowała się stacja, w której pracował zawiadowca.

2. Prawda czy nieprawda?

  1. Zawiadowca pracował na stacji kolejowej.
  2. Zawiadowca chciał sprzedać Lampo za pieniądze.
  3. Adele była najmłodszą córką zawiadowcy.
  4. Rozłąka z Lampo nie obchodziła zawiadowcy.

3. Dokończ zdania

  1. Zawiadowca okazał życzliwość, gdy …
  2. Martwił się o psa, ponieważ …
  3. Wysłał Lampo na Sycylię, ponieważ …
  4. Ucieszył się, gdy …

4. Która odpowiedź jest lepsza?

A. „Zawiadowca był dobry”.

B. „Zawiadowca był opiekuńczy, ponieważ szukał Lampo, kiedy pies zaginął”.

Wybierz odpowiedź, która lepiej pokazuje znajomość książki. Wyjaśnij, co ważnego znajduje się w wybranym zdaniu.

5. Napisz własną krótką charakterystykę

Napisz pięć zdań. W pierwszym przedstaw zawiadowcę. W drugim powiedz, gdzie pracował. W trzecim podaj jedną jego cechę. W czwartym przywołaj wydarzenie z książki. W ostatnim napisz, czy polubiłeś tego bohatera i dlaczego.

6. Porozmawiaj o trudnym wyborze

Wyobraź sobie, że przełożony mówi ci, iż zwierzę nie może przebywać w miejscu pracy. Jak można szukać dobrego rozwiązania, które będzie bezpieczne dla zwierzęcia? Podaj jeden pomysł. Nie musisz oceniać zawiadowcy surowo: spróbuj zrozumieć, dlaczego było mu trudno.

Odpowiedzi do ćwiczeń

Ćwiczenie 1: A–3, B–1, C–2. Marittima to stacja, Piombino to dom zawiadowcy, a Sycylia to wyspa, na którą wysłano psa.

Ćwiczenie 2: 1. Prawda. 2. Nieprawda — odmówił sprzedaży psa. 3. Prawda. 4. Nieprawda — rozstanie bardzo go smuciło.

Ćwiczenie 3: Przykładowo: 1. Zaopiekował się samotnym psem na stacji. 2. Lampo długo nie wracał z podróży. 3. Przełożony nakazał usunąć psa ze stacji. 4. Lampo wrócił do Marittimy. Własne poprawne zdania też są dobre.

Ćwiczenie 4: Odpowiedź B jest lepsza. Pokazuje cechę i podaje wydarzenie, które ją potwierdza. W odpowiedzi A nie wiemy jeszcze, z czego wynika ocena bohatera.

Ćwiczenie 5: Możesz napisać: „Zawiadowca jest bohaterem książki Romana Pisarskiego. Pracował w Marittimie. Był troskliwy. Szukał Lampo, gdy pies długo nie wracał. Lubię go, ponieważ pomagał swojemu przyjacielowi”.

Ćwiczenie 6: Dobrym pomysłem jest rozmowa z odpowiedzialnymi dorosłymi i znalezienie bezpiecznego opiekuna, który zapewni zwierzęciu jedzenie, odpoczynek i odpowiednie miejsce. Własne rozsądne propozycje także mogą być poprawne.

Pytania o zawiadowcę

Czy zawiadowca miał podane imię?

W opowieści jest nazywany przede wszystkim zawiadowcą stacji. Nie musisz wymyślać mu imienia.

Gdzie pracował zawiadowca?

Na stacji kolejowej Marittima we Włoszech. Mieszkał natomiast z rodziną w Piombino.

Jak nazywały się dzieci zawiadowcy?

Gina, Roberto i Adele. Adele była najmłodsza.

Dlaczego nie sprzedał Lampo?

Ponieważ pies był jego przyjacielem. Zawiadowca nie chciał oddać go komuś tylko za pieniądze.

Dlaczego wysłał psa na Sycylię?

Przełożony nakazał usunąć Lampo ze stacji. Zawiadowca powierzył psa opiece wuja mieszkającego na wyspie, choć bardzo go to smuciło.

Czy zawiadowca był złym opiekunem, skoro rozstał się z Lampo?

Nie można tak prosto go ocenić. Mężczyzna próbował wykonać polecenie z pracy i znaleźć psu bezpieczne miejsce. Wiemy też, że bardzo cierpiał z powodu rozstania.

Co najlepiej pokazuje jego troskę?

Na przykład poszukiwania Lampo po długim zniknięciu i radość, z jaką przyjmował jego powroty.

Co stało się z jego córką Adele?

Dziewczynka znalazła się w niebezpieczeństwie na torach. Lampo ją uratował, ale sam zginął.

Przeczytaj też o pozostałych bohaterach

Zadania

Quiz średni

Odpowiedz na pytania o decyzje i uczucia bohaterów.

Karty do powtórki

Fiszki o Lampo

Powtarzaj krótkie pytania i odpowiedzi.

Trzy rzeczy do zapamiętania

Zawiadowca pracował na stacji w Marittimie i opiekował się Lampo. Bardzo kochał psa, choć musiał wykonać trudne polecenie przełożonego. Historia ich przyjaźni pokazuje, że troskę poznaje się po czynach.

Kiedy umiesz opowiedzieć o spotkaniu z psem, rozłące i powrocie Lampo, potrafisz już wyjaśnić najważniejsze zachowania zawiadowcy własnymi słowami.