Przypowieść

Przypowieść – definicja z objaśnieniem

Przypowieść, nazywana także parabolą, przedstawia konkretną sytuację tak, aby prowadziła do sensu wykraczającego poza pojedynczą fabułę. Postacie i zdarzenia mogą być uproszczone, ponieważ najważniejsza jest możliwość odniesienia historii do wielu ludzkich doświadczeń.

Sens nie zawsze przybiera formę dopisanego morału. Czytelnik rekonstruuje go przez analogię, kontrast i konsekwencje decyzji bohatera.

Najważniejsze cechy

• fabuła możliwa do odczytania na poziomie dosłownym i ogólnym
• ograniczenie szczegółów biograficznych oraz historycznych
• wyrazisty problem etyczny lub filozoficzny
• otwartość na zastosowanie w nowych sytuacjach

Cecha gatunkowa staje się argumentem dopiero wtedy, gdy można wskazać jej funkcję w konkretnym fragmencie. Samo wyliczenie terminów nie jest jeszcze analizą.

Jak odróżnić od podobnych form?

Alegoria ma zwykle bardziej ustalone odpowiedniki znaczeń, a symbol pozostaje wieloznaczny. Bajka często kończy się zwięzłym morałem i wykorzystuje komizm; przypowieść rozwija sytuację wymagającą interpretacji.

Jak analizować utwór?

W „Małym Księciu” nie należy kolekcjonować samych sentencji. Każdą myśl trzeba połączyć ze spotkaniem i przemianą bohatera, szczególnie z jego relacją z Różą oraz lekcją Lisa.

Przykłady w lekturach

Reprezentatywne utwory

• Przypowieść o miłosiernym Samarytaninie
• Dżuma
• Proces

Źródła i standard opracowania

Gatunki zmieniają się historycznie i mogą łączyć cechy kilku form. Klasyfikacja pomaga opisać sposób działania utworu, ale nie zastępuje analizy tekstu.

• Encyclopaedia Britannica – parable