Słownik literacki · gatunek dramatyczny
Moralitet
Dydaktyczny dramat przedstawiający walkę uosobionych sił dobra i zła o człowieka.
Moralitet – definicja z objaśnieniem
Moralitet rozwinął się w średniowieczu. Jego bohater może reprezentować każdego człowieka, a otaczające go postacie uosabiają cnoty, wady, śmierć, dobro i grzech. Fabuła pokazuje wybór oraz jego konsekwencje z perspektywy zbawienia.
Typowość postaci jest celowa. Odbiorca nie ma śledzić rozbudowanej indywidualnej psychologii, lecz rozpoznać własną sytuację moralną. Widowisko łączyło religijną naukę z konkretną akcją, obrazem i niekiedy komizmem.
Jak rozpoznać w tekście?
- Sprawdź, czy bohater reprezentuje człowieka w ogóle.
- Rozpoznaj personifikowane cnoty, wady i siły.
- Ustal, jaki wybór prowadzi ku zbawieniu albo potępieniu.
W odpowiedzi połącz nazwę pojęcia z konkretnym fragmentem oraz jego funkcją. Sam termin bez dowodu nie jest jeszcze interpretacją.
Przykłady i sposób analizy
W klasycznym schemacie Śmierć przypomina bohaterowi o końcu, a Dobre i Złe Uczynki walczą o jego decyzję. Alegoryczne role czynią abstrakcyjny konflikt widzialnym na scenie.
Późniejszy dramat może korzystać z cech moralitetu bez pełnej przynależności gatunkowej. Uniwersalny bohater, personifikowane idee i walka o duszę są wtedy świadomym nawiązaniem.
Jak odróżnić od podobnych pojęć?
Misterium przedstawia wydarzenia biblijne i historię zbawienia, a moralitet koncentruje się na uniwersalnym wyborze moralnym człowieka. Alegoria jest środkiem, z którego moralitet często korzysta, nie nazwą całego gatunku.
Pojęcia powiązane: alegoria, personifikacja, dramat.
Najczęstsze błędy
- Mylenie moralitetu z każdym utworem zawierającym morał.
- Oczekiwanie realistycznej psychologii alegorycznych postaci.
- Mylenie z misterium.
Najlepsza odpowiedź ma trzy części: nazwę zjawiska, dowód z tekstu oraz wniosek wyjaśniający wpływ na znaczenie, nastrój, argument lub konstrukcję utworu.
Źródła i standard opracowania
Terminologia literacka zmienia się historycznie, a granice między pojęciami mogą zależeć od przyjętego słownika. W Lektum wybieramy definicję użyteczną szkolnie, ale nie ukrywamy istotnych różnic.