Słownik literacki · środek obrazowania
Personifikacja
Nadanie rzeczy, zjawisku, zwierzęciu lub pojęciu wyraźnie ludzkich cech i działań.
Personifikacja – definicja z objaśnieniem
Personifikowany element może mówić, myśleć, oceniać, podejmować zamiar, pełnić rolę społeczną albo przeżywać uczucie przypisywane człowiekowi. Zabieg pozwala uczynić abstrakcyjne pojęcie uczestnikiem fabuły i stworzyć relację między człowiekiem a przyrodą, historią lub wartością.
W bajce zwierzęta prowadzą rozmowę i tworzą model społeczeństwa. W poezji noc może „otulać”, pamięć „oskarżać”, a ojczyzna „wzywać”. Trzeba ustalić, czy uczłowieczenie buduje alegorię, emocjonalną bliskość, grozę czy określoną ocenę.
Jak rozpoznać w tekście?
- Wskaż element niebędący człowiekiem.
- Nazwij ludzką zdolność: mowę, rozum, intencję, uczucie lub rolę.
- Wyjaśnij, po co tekst tworzy z nim partnera działania.
W odpowiedzi połącz nazwę pojęcia z konkretnym fragmentem oraz jego funkcją. Sam termin bez dowodu nie jest jeszcze interpretacją.
Przykłady i sposób analizy
W „Glorii victis” przyroda opowiada o poległych i przechowuje ich pamięć. Personifikacja pozwala nadać głos historii, której ludzie nie zabezpieczyli wystarczająco mocno.
W moralitecie Śmierć może wejść na scenę, mówić i wezwać człowieka. Uczłowieczenie pojęcia czyni nieuchronność widzialną, a zarazem tworzy alegoryczną rolę w dydaktycznym konflikcie.
Jak odróżnić od podobnych pojęć?
Animizacja nadaje cechy istoty żywej, takie jak ruch lub oddychanie, ale nie musi uczłowieczać. Personifikacja wymaga cechy specyficznie ludzkiej. Antropomorfizacja jest pojęciem szerszym, często opisującym trwałą ludzką postać i zachowanie.
Pojęcia powiązane: animizacja, alegoria, metafora.
Najczęstsze błędy
- Nazywanie personifikacją każdego ruchu przyrody.
- Brak wskazania konkretnej ludzkiej cechy.
- Pomijanie funkcji w fabule lub obrazie.
Najlepsza odpowiedź ma trzy części: nazwę zjawiska, dowód z tekstu oraz wniosek wyjaśniający wpływ na znaczenie, nastrój, argument lub konstrukcję utworu.
Źródła i standard opracowania
Terminologia literacka zmienia się historycznie, a granice między pojęciami mogą zależeć od przyjętego słownika. W Lektum wybieramy definicję użyteczną szkolnie, ale nie ukrywamy istotnych różnic.