Słownik literacki · pojęcie z teorii narracji
Narrator
Skonstruowany w utworze głos opowiadający zdarzenia; nie jest automatycznie tożsamy z autorem.
Narrator – definicja z objaśnieniem
Narrator wybiera wydarzenia, kolejność, szczegóły i sposób oceniania postaci. Może uczestniczyć w akcji, obserwować ją z zewnątrz, znać myśli wielu bohaterów albo posiadać wiedzę ograniczoną. Każda pozycja wpływa na to, czego czytelnik może się dowiedzieć.
Pierwsza osoba nie gwarantuje prawdy, a trzecia nie oznacza automatycznie wszechwiedzy. Narrator może się mylić, usprawiedliwiać, przemilczać albo dopiero po latach rozumieć własne doświadczenie. Wiarygodność ocenia się przez porównanie słów z faktami przedstawionymi w utworze.
Jak rozpoznać w tekście?
- Ustal osobę gramatyczną i udział w zdarzeniach.
- Określ zakres wiedzy oraz dystans czasowy.
- Porównaj oceny narratora z czynami i wiedzą czytelnika.
W odpowiedzi połącz nazwę pojęcia z konkretnym fragmentem oraz jego funkcją. Sam termin bez dowodu nie jest jeszcze interpretacją.
Przykłady i sposób analizy
Mikołajek opowiada szczerze, lecz rozumie sytuacje jak dziecko. Czytelnik dostrzega ironię, ponieważ potrafi wywnioskować motywacje dorosłych, których narrator nie nazywa.
Pan Piotr w „Żonie modnej” relacjonuje własną porażkę i próbuje przenieść winę na żonę. Fakty o posagu oraz intercyzie pokazują, że jest narratorem zainteresowanym korzystnym wizerunkiem.
Jak odróżnić od podobnych pojęć?
Autor jest realnym twórcą, narrator konstrukcją tekstu. Podmiot liryczny mówi w liryce, a nie opowiada rozbudowanej fabuły. Bohater może być narratorem, lecz nie każda postać otrzymuje głos opowiadający.
Pojęcia powiązane: ironia, podmiot-liryczny, mowa-pozornie-zalezna.
Najczęstsze błędy
- Utożsamianie narratora z autorem.
- Nazywanie każdego narratora wszechwiedzącym.
- Pomijanie ograniczeń perspektywy.
Najlepsza odpowiedź ma trzy części: nazwę zjawiska, dowód z tekstu oraz wniosek wyjaśniający wpływ na znaczenie, nastrój, argument lub konstrukcję utworu.
Źródła i standard opracowania
Terminologia literacka zmienia się historycznie, a granice między pojęciami mogą zależeć od przyjętego słownika. W Lektum wybieramy definicję użyteczną szkolnie, ale nie ukrywamy istotnych różnic.